DPF (ตัวกรองไอเสียดีเซล) คืออะไร ทำไมต้องเผาไหม้ทำความสะอาด

รถกระบะดีเซลรุ่นใหม่หลายคันที่ใช้วิ่งในเมืองกบินทร์บุรีระยะสั้น ๆ เป็นประจำ เช่น ไปตลาดหรือรับส่งของแถวบ้านวันละไม่กี่กิโลเมตร มักเจอไฟเตือนเครื่องยนต์ขึ้นโดยไม่มีอาการผิดปกติชัดเจน เจ้าของรถหลายคนตกใจคิดว่าเครื่องเสีย ทั้งที่บางกรณีเป็นเพียงสัญญาณว่า DPF เริ่มสะสมเขม่าใกล้เต็มและต้องการรอบเครื่องที่สูงพอให้เผาไหม้ทำความสะอาดตัวเอง

DPF หรือตัวกรองอนุภาคไอเสียดีเซลเป็นอุปกรณ์ที่ติดตั้งมาตามมาตรฐานไอเสียของรถดีเซลรุ่นใหม่ ทำหน้าที่ดักเขม่าละเอียดก่อนปล่อยออกสู่อากาศ ต่างจากรถดีเซลรุ่นเก่าที่ไม่มีระบบนี้ ความเข้าใจเรื่องการทำงานของ DPF จึงสำคัญมากขึ้นเรื่อย ๆ สำหรับคนที่เพิ่งเปลี่ยนมาใช้รถกระบะรุ่นใหม่

DPF คืออะไร ทำงานอย่างไร

DPF ย่อมาจาก Diesel Particulate Filter ติดตั้งอยู่ในระบบไอเสียถัดจากตัวเร่งปฏิกิริยา มีโครงสร้างเป็นรังผึ้งละเอียดที่ดักอนุภาคเขม่าขนาดเล็กจากการเผาไหม้ไม่ให้ปล่อยออกสู่อากาศ เมื่อใช้งานไปเรื่อย ๆ เขม่าจะสะสมในรูพรุนของตัวกรองจนแรงดันไอเสียเพิ่มขึ้น ระบบคอมพิวเตอร์ของรถจึงต้องสั่งให้เกิดการเผาไหม้เขม่าที่สะสมไว้ทิ้งเป็นระยะ เพื่อรักษาประสิทธิภาพการกรองให้ใช้งานต่อได้

กระบวนการนี้เรียกว่ารีเจน (regeneration) ต้องใช้อุณหภูมิไอเสียสูงระดับหนึ่งต่อเนื่องเป็นเวลาหนึ่ง ซึ่งมักเกิดขึ้นเองเมื่อรถวิ่งด้วยความเร็วคงที่ในรอบเครื่องปานกลางถึงสูงระยะหนึ่ง เจ้าของรถส่วนใหญ่ไม่รู้ตัวด้วยซ้ำว่ากำลังเกิดการรีเจนอยู่ เพราะระบบทำงานอัตโนมัติในเบื้องหลัง

ทำไมเขม่าถึงสะสมจนต้องเผาไหม้ทำความสะอาด

เขม่าเป็นผลพลอยได้จากการเผาไหม้ดีเซลที่ไม่มีทางหลีกเลี่ยงได้หมด แม้เครื่องยนต์จะอยู่ในสภาพดีก็ยังมีอนุภาคเล็ก ๆ หลุดออกมาบ้าง เมื่อ DPF ดักไว้เรื่อย ๆ ปริมาณเขม่าจึงเพิ่มขึ้นตามระยะทางที่ใช้งาน ถ้าไม่มีการเผาไหม้ทำความสะอาดเลย ตัวกรองจะอุดตันจนไอเสียระบายไม่ออก ส่งผลต่อกำลังเครื่องยนต์และอัตราสิ้นเปลืองน้ำมันโดยตรง

ตัวแปรที่ทำให้เขม่าสะสมเร็วหรือช้าต่างกันคือรูปแบบการขับ รถที่วิ่งทางไกลด้วยความเร็วคงที่บนถนน 304 เป็นประจำมักมีโอกาสเกิดรีเจนธรรมชาติบ่อยกว่ารถที่วิ่งในเมืองระยะสั้น จอด-ติดเครื่อง-ดับ สลับกันตลอดวัน เพราะรอบเครื่องไม่ถึงระดับที่จำเป็นและระยะเวลาขับต่อเนื่องสั้นเกินกว่าจะเผาไหม้ได้ครบรอบ

อาการที่บอกว่า DPF เริ่มตันหรือรีเจนไม่สำเร็จ

พฤติกรรมขับที่ทำให้เกิดปัญหา DPF ง่ายกว่าปกติ

รถที่ใช้งานลักษณะขับระยะสั้นในเมืองสลับจอดติดเครื่องบ่อย เช่น ใช้ส่งของในตัวอำเภอวันละไม่กี่กิโลเมตรแล้วดับเครื่องรอเป็นช่วง ๆ เป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงกว่ารถที่วิ่งทางไกลเป็นประจำ เพราะรอบเครื่องและระยะเวลาขับต่อเนื่องไม่เพียงพอให้กระบวนการรีเจนธรรมชาติเกิดขึ้นครบ

อีกพฤติกรรมที่พบบ่อยคือดับเครื่องกลางคันขณะระบบกำลังอยู่ในช่วงรีเจน เช่น จอดแวะซื้อของโดยไม่รู้ว่าไฟสัญลักษณ์กำลังแจ้งว่าการเผาไหม้ทำความสะอาดกำลังทำงานอยู่ การดับเครื่องกลางกระบวนการซ้ำ ๆ ทำให้รีเจนไม่สำเร็จต่อเนื่องหลายครั้ง จนสุดท้ายต้องพึ่งการรีเจนแบบบังคับที่ร้าน

รีเจนแบบธรรมชาติกับการรีเจนที่ร้านต่างกันอย่างไร

รีเจนแบบธรรมชาติหรือแบบพาสซีฟเกิดขึ้นเองระหว่างขับความเร็วคงที่โดยเจ้าของรถไม่ต้องทำอะไรเพิ่ม ส่วนรีเจนแบบแอกทีฟคือระบบคอมพิวเตอร์รถสั่งปรับจังหวะฉีดน้ำมันเพื่อเพิ่มอุณหภูมิไอเสียให้ถึงระดับเผาไหม้เขม่าโดยเฉพาะ มักเกิดเมื่อเซนเซอร์ตรวจพบว่าเขม่าสะสมถึงเกณฑ์ ทั้งสองแบบนี้รถจัดการเองได้หากใช้งานตามรูปแบบที่เอื้อให้เกิดรีเจน

แต่ถ้าเขม่าสะสมเกินระดับที่ระบบรีเจนอัตโนมัติจัดการได้ ต้องอาศัยการรีเจนแบบบังคับที่ร้านโดยใช้เครื่องมือเฉพาะควบคุมอุณหภูมิและระยะเวลาให้เหมาะสม ซึ่งต้องทำโดยช่างที่มีความรู้เรื่องระบบนี้โดยตรง หากรถของคุณขึ้นไฟเตือน DPF บ่อยหรือกำลังตกผิดปกติ แนะนำให้นำรถเข้าตรวจเช็กเครื่องยนต์และของเหลวเพื่อประเมินสภาพก่อนตัดสินใจ ทางร้านจะตรวจเช็กและแจ้งรายละเอียดก่อนเริ่มงาน สอบถามราคาได้ทางโทรศัพท์หรือ Facebook

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่อง DPF

ข้อผิดพลาดแรกคือไม่รู้เลยว่ารถตัวเองมีระบบ DPF จึงไม่เข้าใจว่าทำไมบางครั้งรถต้องขับความเร็วคงที่นานกว่าปกติตามที่คู่มือแนะนำ ข้อสองคือใช้น้ำมันเครื่องผิดสเปกที่ไม่รองรับรถมี DPF เพราะสารเติมแต่งบางชนิดในน้ำมันเครื่องทั่วไปอาจเพิ่มเถ้าสะสมในตัวกรองเร็วกว่าที่ควร ข้อสามคือปล่อยไฟเตือน DPF ค้างไว้นานโดยไม่ทำอะไร จนสุดท้ายต้องเสียค่าใช้จ่ายสูงกว่าการดูแลตั้งแต่แรกเริ่ม

คำถามที่พบบ่อย