รถมีเสียงกึก ๆ เวลาเจอหลุม เกิดจากอะไร? 7 จุดช่วงล่างที่ควรตรวจ

ขับผ่านหลุมหรือรอยต่อถนนทีไร ได้ยินเสียง "กึก" หรือ "โครม" ดังขึ้นมาจากใต้ท้องรถทุกครั้ง ทั้งที่พวงมาลัยยังตรง เบรกได้ปกติ ไม่มีอาการอื่นให้สังเกตเห็น ลักษณะแบบนี้ทำให้คนขับหลายคนไม่แน่ใจว่าควรกังวลแค่ไหน เพราะรถยังขับได้เหมือนเดิมทุกอย่าง ต่างกันแค่เสียงที่ดังเป็นจังหวะเฉพาะตอนล้อกระแทกสิ่งกีดขวาง

เสียงกึกที่ดังเฉพาะตอนเจอหลุมมีจุดที่ต้องสงสัยแคบกว่าที่คิด เพราะเป็นเสียงที่เกิดจากชิ้นส่วนซึ่งรับแรงกระแทกในแนวตั้งหรือแนวข้างโดยตรง ต่างจากอาการช่วงล่างในภาพกว้าง เช่น รถเด้งนาน รถโคลงเข้าโค้ง หรือพวงมาลัยหลวมตลอดเวลา ซึ่งอาจมีสาเหตุกว้างกว่านี้มาก หากสนใจภาพรวมอาการช่วงล่างทั้งหมด อ่านเพิ่มเติมได้ที่ 10 อาการช่วงล่างรถยนต์มีปัญหา

บทความนี้จะพาไล่เรียง 7 จุดที่ช่างมักตรวจก่อนเป็นอันดับแรกเมื่อลูกค้าแจ้งว่า "มีเสียงกึกตอนเจอหลุม" พร้อมอธิบายว่าแต่ละจุดมีลักษณะเสียงต่างกันอย่างไร และช่างใช้วิธีไหนแยกว่าเสียงมาจากจุดไหนกันแน่ เพื่อให้เจ้าของรถอธิบายอาการได้ตรงจุดมากขึ้นเมื่อนำรถเข้าตรวจ

ทำไมเสียงกึกตอนเจอหลุมต้องแยกจากอาการช่วงล่างอื่น

ช่วงล่างมีจุดยึดและชิ้นส่วนเคลื่อนไหวหลายสิบจุด แต่ละจุดแสดงอาการต่างกันเมื่อเสื่อม บางจุดจะมีเสียงตอนเลี้ยวพวงมาลัยขณะจอดนิ่ง บางจุดจะทำให้รถเด้งค้างหลังผ่านหลุม บางจุดจะทำให้พวงมาลัยรู้สึกหลวมตลอดเวลาแม้ถนนเรียบ อาการเหล่านี้แต่ละแบบชี้ไปยังกลุ่มชิ้นส่วนคนละกลุ่มกัน

เสียงกึกที่ดังเฉพาะตอนล้อกระแทกหลุม รอยต่อถนน หรือลูกระนาด บอกช่างได้ทันทีว่าสาเหตุน่าจะอยู่ในชิ้นส่วนที่รับแรงกระแทกแนวตั้งหรือแรงบิดขณะยุบตัว จึงตัดกลุ่มอาการอื่นที่ไม่เกี่ยวกับแรงกระแทก เช่น ลูกปืนล้อหรือระบบบังคับเลี้ยวทิ้งไปได้ระดับหนึ่ง ทำให้เหลือกลุ่มที่ต้องตรวจแคบลงเหลือ 7 จุดตามที่จะอธิบายต่อไป

7 จุดช่วงล่างที่ทำให้เกิดเสียงกึกเวลาเจอหลุม

เรียงตามลำดับที่ช่างมักตรวจก่อน-หลัง โดยพิจารณาจากตำแหน่งเสียงและความถี่ที่พบในงานตรวจเช็กจริง

1. สตรัทเมาท์ (Strut Mount)

สตรัทเมาท์คือจุดยึดด้านบนของโช้คอัพเข้ากับตัวถังรถ ภายในมีตลับลูกปืนและยางรองรับแรงสั่นสะเทือน เมื่อยางส่วนนี้แข็งตัวหรือแตกร้าวตามอายุการใช้งาน จะเกิดเสียง "เป๊าะ" หรือ "กึก" ดังจากด้านบนของซุ้มล้อ มักได้ยินชัดตอนเจอหลุมพร้อมกับหมุนพวงมาลัยเล็กน้อย เช่น เข้าโค้งช้า ๆ แล้วเจอรอยต่อถนนพอดี

วิธีที่ช่างตรวจคือยกรถขึ้นให้ล้อลอยพ้นพื้น จับที่ตัวสตรัทแล้วโยกและหมุนดูระยะฟรี หรือทดสอบด้วยการดันตัวรถลงแล้วปล่อยพร้อมฟังเสียงบริเวณเมาท์โดยตรง ถ้าตลับลูกปืนในเมาท์สึก จะรู้สึกถึงความฝืดหรือมีเสียงกรอบแกรบขณะหมุนพวงมาลัยสุดร่วมด้วย

2. ลูกหมากปีกนก (Ball Joint)

ลูกหมากปีกนกเป็นข้อต่อทรงกลมที่ยอมให้ปีกนกขยับขึ้นลงพร้อมล้อได้ เมื่อลูกหมากสึกจนมีระยะฟรีเกินกำหนด จะเกิดเสียง "เป๊าะแป๊ะ" ที่หนักแน่นกว่าสตรัทเมาท์ ดังจากด้านล่างใกล้ล้อ โดยเฉพาะตอนเจอหลุมแรง ๆ หรือขับผ่านพื้นผิวขรุขระต่อเนื่อง บางครั้งจะรู้สึกถึงแรงสะเทือนที่พวงมาลัยร่วมกับเสียงด้วย

ช่างตรวจลูกหมากด้วยการยกรถให้ล้อลอย จับล้อที่ตำแหน่ง 12 นาฬิกาและ 6 นาฬิกาแล้วโยกเข้า-ออก สังเกตระยะฟรีที่ข้อต่อ หรือใช้ชะแลงงัดบริเวณลูกหมากเบา ๆ ขณะให้อีกคนสังเกตระยะขยับ ถ้าลูกหมากมีระยะฟรีมากเกินไป ถือเป็นจุดที่ต้องพิจารณาซ่อมค่อนข้างเร่งด่วน เพราะเกี่ยวข้องกับความมั่นคงของล้อโดยตรง

3. บูชปีกนก (Control Arm Bushing)

บูชปีกนกเป็นยางที่คั่นระหว่างปีกนกกับจุดยึดตัวถัง ทำหน้าที่ลดแรงสั่นสะเทือนไม่ให้ส่งตรงเข้าห้องโดยสาร เมื่อบูชฉีกหรือยางเสื่อมจนเกิดระยะฟรี จะเกิดเสียง "กึก" ที่ฟังดูทื่อกว่าลูกหมาก มักมาพร้อมความรู้สึกว่ารถหลวมเวลาเข้าโค้งหรือเปลี่ยนเลนร่วมด้วย จุดนี้เป็นสาเหตุที่พบบ่อยไม่แพ้ลูกหมากปีกนก แต่รายละเอียดการตรวจสอบและการตัดสินใจซ่อมมีความซับซ้อนพอสมควร จึงแยกอธิบายไว้เต็มบทความที่ บูชปีกนกเสียมีอาการอย่างไร ขับต่อได้ไหมและควรเปลี่ยนเมื่อไหร่

4. เหล็กกันโคลงและลิงค์กันโคลง (Sway Bar End Link)

เหล็กกันโคลงทำหน้าที่ควบคุมการเอียงตัวของรถ โดยมีลิงค์เล็ก ๆ ยึดปลายทั้งสองข้างเข้ากับปีกนกหรือช่วงล่าง เมื่อลิงค์นี้หลวมหรือลูกยางแตก จะเกิดเสียง "กรอบแกรบ" สลับกับ "กึก" เป็นจังหวะถี่ ๆ เวลาขับผ่านถนนขรุขระต่อเนื่อง ต่างจากจุดอื่นตรงที่ไม่ค่อยสัมพันธ์กับการเลี้ยวพวงมาลัยมากนัก และมักดังสลับซ้ายขวาตามจังหวะที่ล้อแต่ละข้างกระแทกพื้นไม่เท่ากัน

วิธีตรวจคือจับปลายลิงค์กันโคลงแล้วโยกดูระยะฟรี หรือใช้มือดันเหล็กกันโคลงตรงจุดยึดกับตัวถังขณะรถจอดนิ่ง ลิงค์กันโคลงเป็นชิ้นส่วนขนาดเล็กที่มีราคาไม่สูงเมื่อเทียบกับจุดอื่นในลิสต์นี้ แต่ถ้าปล่อยหลวมนานเกินไปอาจทำให้เหล็กกันโคลงหรือจุดยึดข้างเคียงสึกหรอตามไปด้วย

5. โช้คอัพที่ซีลรั่วหรือลูกยางแตก

โช้คอัพที่เริ่มเสื่อมมักไม่ได้ทำให้เกิดเสียงกึกทันที แต่เมื่อซีลภายในรั่วมากจนกระบอกสูบไม่มีแรงต้านเพียงพอ หรือลูกยางบุชที่ปลายโช้คแตก จะเกิดเสียง "โครม" ที่หนักหน่วงกว่าจุดอื่น มาพร้อมความรู้สึกรถเด้งขึ้นลงต่อเนื่องหลายจังหวะกว่าจะนิ่ง จุดสังเกตที่ต่างจาก 4 จุดข้างต้นคือมักมีคราบน้ำมันซึมให้เห็นบริเวณตัวกระบอกโช้คด้วยตาเปล่า

ช่างตรวจโดยดูคราบรั่วรอบตัวโช้คก่อน จากนั้นทดสอบกดมุมรถแต่ละมุมลงเบา ๆ แล้วปล่อย สังเกตว่ารถเด้งกลับแล้วนิ่งภายในหนึ่งจังหวะหรือยังเด้งต่อเนื่อง หากสงสัยว่าโช้คอัพเป็นสาเหตุหลัก อ่านรายละเอียดสัญญาณและวิธีทดสอบเพิ่มเติมได้ที่ โช้คอัพเสื่อม เปลี่ยนตอนไหน ต้องเปลี่ยนเป็นคู่จริงไหม

6. แหนบหรือสปริงและจุดยึด

จุดนี้พบบ่อยเป็นพิเศษในรถกระบะที่ใช้ระบบแหนบด้านหลัง เมื่อแป้นรัดแหนบ (U-bolt) เริ่มหลวม หรือบูชแหนบสึกจนแผ่นแหนบขยับเสียดสีกันเอง จะเกิดเสียง "โครมแคร่ง" แบบโลหะกระทบโลหะ ดังชัดเจนเป็นพิเศษตอนบรรทุกของหนักแล้วเจอหลุมหรือทางขรุขระ ต่างจากรถเก๋งที่ใช้สปริงคอยล์ ซึ่งถ้าจุดยึดสปริงหลวมมักเกิดเสียง "กึก" สั้น ๆ แทน

ช่างตรวจโดยยกรถขึ้นแล้วสังเกตช่องว่างระหว่างแผ่นแหนบแต่ละชั้น ลองใช้ชะแลงงัดเบา ๆ ที่จุดยึดแป้นรัด หากมีระยะขยับผิดปกติหรือได้ยินเสียงเสียดสีขณะโยก แสดงว่าจุดยึดเริ่มหลวมและควรตรวจแรงขันน็อตแป้นรัดให้ได้มาตรฐานอีกครั้ง

7. ยางรองแท่นเครื่องหรือจุดยึดช่วงล่างอื่นที่หลวม

ยางรองแท่นเครื่องไม่ได้อยู่ในระบบช่วงล่างโดยตรง แต่เป็นสาเหตุที่ช่างมักตรวจปิดท้าย เพราะเสียงที่เกิดขึ้นคล้ายเสียงช่วงล่างมาก เมื่อยางรองแท่นเครื่องฉีกหรือเสื่อม เครื่องยนต์จะขยับมากกว่าปกติเวลาเจอหลุมพร้อมเร่งเครื่องหรือเข้าเกียร์ ทำให้เกิดเสียง "โครม" พร้อมแรงสั่นที่รู้สึกได้ถึงห้องโดยสาร บางครั้งดังชัดกว่าตอนเกียร์ว่างกับตอนเข้าเกียร์ต่างกันชัดเจน

ช่างแยกจุดนี้ออกจากช่วงล่างด้วยการสตาร์ทเครื่องแล้วใส่เกียร์เดินหน้าและถอยหลังสลับกันขณะเหยียบเบรกไว้ สังเกตว่าเครื่องยนต์ขยับมากผิดปกติหรือไม่ ร่วมกับการยกรถตรวจแท่นเครื่องแต่ละจุดโดยตรง เพราะบางครั้งเจ้าของรถเข้าใจผิดว่าเป็นช่วงล่างทั้งที่ต้นเหตุจริงอยู่ที่ห้องเครื่อง

ตารางสรุปลักษณะเสียงแต่ละจุด

ตารางนี้ช่วยให้เทียบลักษณะเสียงคร่าว ๆ ก่อนเข้าร้าน แต่การยืนยันสาเหตุที่แน่ชัดยังต้องอาศัยการตรวจจริงโดยช่าง เพราะเสียงจากหลายจุดอาจคล้ายกันจนแยกด้วยหูอย่างเดียวได้ยาก

ข้อมูลที่ควรสังเกตก่อนเข้าร้าน

การจดจำรายละเอียดของเสียงก่อนนำรถเข้าตรวจ ช่วยให้ช่างยกรถขึ้นแล้วตรวจแบบเจาะจงจุดได้เร็วขึ้น แทนที่จะต้องไล่ตรวจทุกจุดตั้งแต่ต้น โดยเฉพาะถ้าเสียงยังไม่ดังบ่อยหรือดังเบามาก

• เสียงดังจากด้านหน้าหรือด้านหลังของรถ ฝั่งซ้ายหรือฝั่งขวา
• เสียงดังเฉพาะตอนเจอหลุมเดี่ยว ๆ หรือดังต่อเนื่องตอนขับผ่านถนนขรุขระเป็นช่วง
• เสียงดังพร้อมกับหมุนพวงมาลัยหรือดังโดยไม่เกี่ยวกับพวงมาลัยเลย
• รู้สึกถึงแรงสั่นที่พวงมาลัยหรือพื้นรถร่วมกับเสียงหรือไม่
• เสียงเปลี่ยนไปตอนบรรทุกของหนักหรือมีผู้โดยสารเต็มคันหรือไม่
• เพิ่งตกหลุมแรง ๆ หรือชนขอบทางเท้าก่อนเริ่มมีเสียงหรือไม่

คำถามที่พบบ่อย